HANAK
HANAK ADI : Kalkasyanın kuzeyinden gelen KlPÇAK-Kuman Türklerinin KANAK (Oğuz kıpçak ağzı KHANA KH) oymağından kaldığı yazılmaktadır.

XVI. Osmanlı Tahrir defteri ve 1559 yılı Ardahan Sancağı defterlerinde de kayıtlı olduğu gibi, halk dilinde de adı MEŞE ARDAHAN (Hanak)olarak bilinmekledir.

Sık ormanları, havası, bol ve temiz su kaynakları ve akarsuları meraları ve zengin yerüstü kaynakları ile yerleşim merkezi olan bu bölge, tarihler boyunca ve sık sık istilalara uğramış, beylikler, imparatorluklar ve kavimler arasında yer değiştirmiş.

M.Ö. 680 yıllarında kafkasların kuzeyinden gelen atlı göçebe SAKA / İskit Türkleri, bölgeyi VAN/Urartu imparatorluğundan alarak yerleşim merkezi haline getirdikleri, Sakaların Gogarlı, Taoklu, Cavaklı boylarının 500 yıllık hakimiyetinden sonra, arkasından İran yol ile gelen PART/Asaklı Türkleri'ninde 600 yıllık hakimiyetlerini sürdürdükleri (M.ö. 150-M.S. 430).

1068 yıllarında Alparslan'ın SELÇUKLU yönetimine kaattığı bu bölgede; KUMAN ve PEÇENEK Türkleri'nin uzun yıllar yaşamış oldukları, 1124'de Kafkaslardan gelen yeni Ortadoks Kıpçak Türkleri, Kur ve Çoruh boylarını Selçuklu'lara tabi Türkmen beşliklerinden alıp, yerleşince Khanak oymağı'da burada yan yana üç köy kurduğu (47) Orta Khanak (48) Küçük Khanak (49) yukarı Khanak zimindliye mezraası ile.

Bölgede süre gelen 1406 Karakoyunlular yönetimi, 1467 Akkoyunlular. 1502 Salaviler hakimiyeti süreçlerinden sonra 1578'de Osmanlı Imparalorlugu'nun yönetimine girdiği ve bu tarihten sonra Hanak ve yöresinde KIRIM-KIPÇAK KUMAN-OĞÜZ TÜRKMEN-AZERBAYCAN-TÜRKİSTAN- AHISKA-DAĞISTAN ve ANADOLU TÜRKLERİ'nin bir arada yaşadığı yazılmaktadır.
Bu kezde l K28-1K55 Kus işgal ve istilalan ve 93 felaketi (yenilgisi) i!e 3 Mart 1878'de yapılan Yeşilköy anlaşması ile Kars-Ardahan-Batum ile birlikte Hanak yöresi de (MEŞE ARDAHAN) Rus çarlığına savaş tazminatı olarak verilmiş ve 40 yıllık kara günler önemi başlamıştı. 93 savaşından sonra baskılarla göçen Türk'lerin yerine, Rum-Ermeni ve Malakanlar getirilip yerleştirilmişti. (Aşağı Hanak'ada Rumlar yerleştirilmişti).

1917 Bolşevik ihtilalinden soma 3 Mart 1918'de imzalanan Brest Litowsk anlaşması ile Osmanlı Hükümetine iade edilmiş ve ayaklanmalar olmuş. 1915 Ardahan kırgını, 1917 Oragaz kırgını (katliamı) Ermeni ve Rumlar tarafından katliamlardır.

30 Ekim 1918'de imzalanan MONDROS mütarekesi ile tekrar Rus sınırlan içine bırakılmıştır. Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğinde başlatılan milli mücadele sürecinde, bölgenin işgal devletleri tarafından Gürcü işgaline terlk edilmesi, Atatürk tarafından protesto edilmiş, Kazım Karabekir Paşa komutasındaki 15. kolordumuz Kars'ı kurtarıp Ardahan ve diğer sancaklara yöneldiğinde, gücü hükümetin geri çekilmesi ve terketmesi ile ordu birliklerimiz 23 Şubat 1921'de Ardahan'a, 1 Mart 1921'de Hanak'a girmiş, Türk bayrağını ve sancağını dalgalandırmıştır.

HANAK ; Ardahan ilçesine bağlı nahiye iken, Mart 1958 tarihinde ilçe yapılarak Kars ili'ne bağlanmıştır, 3 Haziran 1992 tarihinde de Ardahan'ın il ve Hanak'a bağlı Damal bucağı'nın ilçe oluşu ile Hanak'ta Ardahan iline bağlanmıştır.
Hanak İlçesi Sosyal ve Ekonomik Durumu
Hanak Doğu Anadolu'nun Kuzeydoğusunda yer alan Ardahan'ın şirin bir ilçesidir.
Nüfusu 1997 sayımına göre ilçe merke/inde 4290 kasaba ve köyleri üe 14894 kişi, deniz seviyesinden yüksekliği 1820 metre olup il merkezine uzaklığı 26 km dir. Hanak kuzeyinde yeni ilçe olan Dama) ile güneyde il merkezi Ardahan ile doğuda Çıldır batıda da Artvin Şavşat ilçesi ile huduttur. Yüzölçümü 892 km2 dir. Topraklarının %28'i ekilir biçilir durumda olup diğer % 70'i mera ve otlak. % 1 'i orman diğer kısımda verimi olmayan arazidir, İklimi sert ve soğuk karasal iklimdir. Halkının geçimi çok az verim almasına rağmen tarla tanınma dayalı olup genelde bu tarımın dışında hayvancılık yapılır. Hanak İlçesinin mor koyunu Doğu Anadolu bölgesinde adından söz ettirir. Meşhurdur, son zamanlarda özellikle emekli öğretmenlerin bilimsel olarak yürüttüğü arıcılık yaygın olup Kalkas arısı üzerinde çalışılıyor.

İdari bölümü ilce merkezinin üç mahallesi, Ortakent beldesi, 25 tanede köy vardır.

Yörede halkın ekonomik koşulları genelde iyi olmadığı için halk çocuklarının okumasından yana olup bu ilçede parmak izi kullanılmaz okuma yazma oranı %90 ın üzerindedir. Kısaca anlatmaya çalıştığımız Hanak işsizliği dolayısıyla diğer ilçelerde olduğu gibi göç sorununu yaşamaktadır. İlçede göçün önlenmesi için gerekli kalkınma planları mutlaka yapılmalı. Bunun için yerli ırk hayvancılığın değiştirilerek modern ahırlarda montafon ve hoştain ırkı ineklerin ucuz kredi ile halka verilmesi, devletin halkı eğiterek bu hayvanların üremesinin sıhhatli yapılması buların beslenmesinde dolu, kuraklık gibi tabiatın doğal afetleri dikkate alınarak yörede yem fabrikaları yapılmalı halka faizsiz veya düşük faizli kredi sağlanmalı ayrıca tarladaki verimin artması için hayvanlardan eld edilen gübrenin tezek olarak yakılmaması, Rusya'dan gelen doğalgazın öncelikle bu bölgeye verilip halkın ısınma ihtiyacının çözüme kavuşturularak hem gübrenin zayi olmasının, hem de halkın güç şartlarda geçirdiği kış mevsimini çağdaş insan seviyesinde geçirmesi sağlanmalıdır. Hanak ilçesinin
kalkınmasında köklü çözümün Sevimli barajının yapılmasıyla Burma dere barajının yapılarak arazinin sulanmasının sağlanması devletin ilçede eğitim kurumlarına önem vermesi öğretmen açığının tamamlanması, halkın sağlık sorunları için mevcut sağlık ocaklarının doktor doktor hemşire sorunlarının acilen giderilmesi.

Türközü sınır kapısından gelen yol ilçe merkezinin yakınından geçmektedir. Bu nedenle mevcut yolun bakım ve onarımı yapılmalı.

Hanak halkı örgütlenip poltikacılarını iyi tespit etmeli, seçilenler mevcut sorunları çözebilecek kapasitede olmalı, değilse, ikinci seçimde halk Hanakçı için bir şeyler yapan isimleri tespit etmeli.